Batxilerreko filosofiaren topagune

Aurreko entzunaldia onuragarri aurkituko duzu larritasuna nabaritzen duzun uneetan entzuten baduzu.

Frankoren diktaduraren hasieran Unamunok demokraziaren eta arrazoiaren heriotza atzematen du. Hauek dira bere azken hitzak

Ideiak zentzumen organo guztietatik sar daitezke, eta sartu behar dira buruko enzefaloan ez ezik gorputz osoan gorde daitezen, gorputza oso-osorik  ideien biltegi baita.

Antzeko zerbait gertatzen da Ortegaren harira egindako bideo montaia honekin.

 Guztiok, nor bere erara, zirkunstantzia batzuetan bizi  gara. Berak erakusten digu zer egin behar den. Intelektuala bereziki eta biziki, oharturik dago inguruan dituen zirkunstantiez. Intelektualak historiatik pasatzen lagunduko digu, berriro pasatu ez dadin berriro gertatzea nahi ez duguna.

Ortegari buruzko  hamahiru lerro hauek irakurri baino lehen ezagut ezazu nola mintzatzen zen Ortega, zertaz.

1. Ortega XX. mendeko intelektuala izan zen Espainiako historia une gatazkatsu batean.
2. Atzerapen kulturala eta politikotik atera nahi zuen gizartea, horretarako Europa Espainara ekartzea bultzatu zuen.
3. Gizartearen modernizazioa lortzeko asmoz, pedagogia politikoa baliatu zuen, eman zituen hitzaldi eta idatzitako prentsa artikulu ugarietan.
4. Intelektualak pentsamendu kritikoa eskeini behar dio gizarteari, ideiak, alegia.
5. Baina zein dira ideiek betetzen duten funtzioa?. Galdera horren erantzuna ematerako orduan, neokantiarren dogmatismoari alde egin nahi izan zion.
6. Idealismo-realismoaren aurkakotasuna gainditzeko asmoz, perspektibismoa (1914-16) eta raziobitalismoa (1923-55) garatu zituen.
7. Lehen aro horretan "Begiralea" izeneko idazlan batean adierazi zuen ez dagoela ikuspuntu absolutua.
8. Gizabanakoa, dagokion errealitate puska ikusi ahal izateko organoa da.
9. Perspektiba, beraz, ez da oztopoa egia atzemateko.
10. Egia atzematen duen arrazoia bizi-arrazoia da, ez da aldaezineko nia, ez arrazoi hutsa. Honela, intelektualismoari kritika egin zion.
11. Raziobitalismoaren baitan garatu zituen ideia hauek 1923-55 urte bitartean.
12. Bizitza da errotiko errealitatea, norberaren bizitza, ez bizitza kontzeptu unibertsala ez bizitza kontenplatiboa.
13. Aurrekoa kontuan hartuta, bizitza hori ezagutu nahi badugu, sinesteak ikertu behar ditugu, ideiek ez baitigute argitasunik ematen bizitzari buruz.

1. XIX. mendea itzalen aroa da; dialektikaren aroa da sortu ziren iraultza eta konfliktoak gogoan hartzen baditugu; balio burgesen dekadentzia aroa.
2. Aldaketa handiko mendea da, baita pentsamoldeetan ere,  positibismoaren arrazionalismoari kontrajartzen baitzaio espiritu romantikoaren ezkortasuna, indibidualismoa eta irrazionalitatea.
3. Bitalismoak adierazten zuen bizitza bulkada itsu bat dela, inoiz asebetetzen ez dena.
4. Konflikto, dekadentzia eta itzal guztien adierazlea da Nietzsche. Bera dinamita da, inmoralista, baloreen transmutazioa egiten duen profeta berria.
5. Kritika zorrotza zuzenduko du intelektualismoaren aurka, esentzia finkoen mundua espejismoa dela esanez.
6. Bizitzaren muina adierazteko hobe esperientzia estetikoa, adibidez greziarren tragediak edo Wagnerren operak, kontzeptua baino.
7. Sokratez geroztik intelektualismoak bizitzaren sen dionisiakoa gutxietsi duela salatzen du Nietzschek.
8. Dionisos, greziar mitologiako jainkoa, bizitzako balore batzuen arketipoa da. Beste arketipoa Apolo da. Haien kontrakotasuna bizitzaren jatorrian dago.
9. Balio moralen jatorri psikologikoaz baliatuta, genealogia metodoa alegia, bi jarrera moral aztertzen ditu, morroia eta jaunaren morala.
10. Kultura dekadentearen kontra egiten duen kritikarik bortitzenak kristautasuna du areriotzat.
11. Balore absolutuen mundua asmatu du, eta kontzientzia moralaren bidez desirak, instintoak arbuiatu ditu.
12. Jainkoaren heriotzaren ondorioz balore absolutuetan zegoen konfiantza galtzen da, nihilismoa sortu egiten da.
13. Baloreen eraldaketan gizaki zintzoaren eredua kritikatuko du, amaieraren hasiera dela esanez; eraldaketa prozesu hori gamelu, lehoi eta haurren sinbolo bidez esplikatu zuen Nietzschek.

1. XVIII. mendean Eri Aroko oskurantismotik alde egin nahi du gizarteak, hezkuntzaren bidez eta arrazionalitateari jarraituz. Argien Mendea.
2. Pentsamolde berritzaile horietan arrazoiak izango du nagusitasuna.
3. Arrazoia autonomoa, enpirikoa eta kritikoaren aldeko aldarrikapena egiten dute.
4. Arrazoia autonomoa, burujabea da; arrazoiak fedearekin dituen lokarriak puskatzen ditu.
5. Naturak gizakiari emana dio adimenaz baliatzeko gaitasuna, inoren morrontzarik gabe. Hauxe da ilustrazioa, adingabetasunetik irtetzeko gaitasuna, arrazoiaren erabilera publikoaren bidez.
6. Arrazoiaren autonomiak ematen du askatasuna, baina askatasuna ez da legerik eza, borondadea eginbeharretara moldatzea baizik, askatasun zibila alegia, ez askatasun naturala.
7. Lege naturala eta arrazionala atzeman dezakegu nonahi. Mundu fisikoan (Newtonen mekanika legeak), moralgintza (aipaturiko moral autonomoa), politikan (gizaki ororen eskubideak bermatzen dituen zuzenbide naturala), eta erlijioan (erlijio naturala, deismoa)
8. Ezkutuko lege natural baten eraginez, historiak aurrera egingo du, interes orokorra nagusitu arte eta naturak instintotik libratu arte.
9. Zuzenbide naturalak erakusten du boterearen legitimazio forma berri bat, hitzarmena da boterearen oinarria.
10. Estatuaren aginariak eskubideak errespetatzen baditu, herriak agintaria obeditu egingo du, legezkotzat du eta.
11. Horrela gertatzen den kasuetan, estatua zuzenbide estatua da. Agintea, legearen menpean jarriko da, erregeak bere kasa gobernatu barik.
12. Zuzenbidea jarraitzen duten estatuetan, konstituzio errepublikarra jarraituko dute gidaritzat. Botere banaketa, askatasuna, errepresentagarritasuna eta berdintasuna izango dira egitura juridiko horren ildo nagusiak.

1. Kristautasuna hedatu ahala, Erromatar Inperioaren oztopoarekin topatzen da hasierako hiru mendeetan.
2. Kristautasuna defendatzeko,  Kristo ezagutzen ez duten paganoei azaldu behar zitzaien sinesmenaren nondik norakoa, kristautasunak bere jatorrian ez baitu irakaspen teorikorik.
3. Hala ere sinesmen horren dogmak finkatu barik zeuden hasiera hartan.
4. Dogmak finkatu ahala herexiak sortuz joan ziren kristautasunaren baitan.
5. Kristauek, Eliz Gurasoek hain zuzen, greziako filosofiara jo zuten sinesmena arrazoitzeko asmoz.
6. Fedea eta arrazoiaren arteko sintesia gertatu zen lehen mende horietan, Patristika garaian hain zuzen ere.
7. Sintesi horren egile bat San Agustin dugu, IV. mendean, platonismora hurbilduz.
8. Egia (bakarra) aurkitzeko fedea eta arrazoia beharrezkoak dira, horrela egia lortzeaz gain zoriona ere eskuratuko da (eudemonia)
9. Zoriona lortzeko ongi gorena, Jainkoa bereganatu behar da, gaitza eta jatorrizko bekatua saihestuz, eta benetako askatasunaren bidean sartuaz.
10. Dena den, goreneko ongia ez da lortzen Jainkoaren laguntzarik izan ezik, bera baita betiereko ideien ezagutza ahalbidetzen duen argia eta maisua.

Ikasturtean zehar landu ditugun filosofoen hausnarketak garaian garaiko egoerak ulertzeko gakoak eman dizkigute. Bakoitza bere sasoiko semea da.

Sasoi horri ematen zaion begiratua laburbiltzea da jarraian duzun testuaren asmoa. Garai bat, filosofo bat, begiratu bat.

Haria harrapa ezak.

Kolorez doaz zuk garatu beharko zenituzkeen kontzeptuak

1. Hirian, "polis" ideal batean alegia, justizia egon behar da.
2. Justiziaz dakienak hartuko ditu erabaki justuak, hau da, jakituria lortu duenak, adituak besterik ez.
3. Hiri justua, utopikoa, harmonia lortu duena da, beharrizanak asebetetzen dituena, horretarako hiru gizarte talde egon behar dute, zein bere betebeharrekin.
4. Hiru gizarte talde egon behar dute, gizakiaren ataletan ere gorputzaz gain hiru arima zati dauden bezala.
5. Hirian gizarte talde bakoitzak bere dohaina betetzen badu bertutea lortu du
6. Gizarte talde horietan, Gobernaria hiritarrik onena izango da, ezagutza lortu duena, filosofo-erregea hain zuzen ere. Aristokrazia
7. Ezagutza lortzeko bide desberdinak daude, zentzumena eta arrazoimena batik bat, baina egiazkotasuna arrazoimenak soilik eskura dezake.
8. Bi ezagutza iturri daude, bi errealitate eremu daudelako, mundu fisiko aldagarria, eta ideien mundu aldaezina, benetakoa eta adimenez soilik atzeman daitekeena.
9. Ezagutza lortzeko, bide luze bat behar da, heziketarena, ilunpetik argitara daramana; baita jakintasuna grinatu ere. Inoiz ikasitakoa oroitu egingo du arimak, arima hilezina baita.
10. Heziketa bide luze eta mingotsaren adierazletzat haitzuloaren alegoria irudikatu du Platonek.

Filosofiazko hautaprobak berezitasun batzuk ditu, beste arlo guztiek bezalaxe.

Hautaprobak oro har, heldutasun probak dira. Jakituria neurtzeaz gainera, haldutasun pertsonala eta akademikoa baliatu behar duzue ikasleok, portura ondo lehorreratzeko.

Dakizunez, iruzkin kritikoa deitzen dugun atalak garrantzitsua da. Hiru puntukoa atala da. Azken finean, argudio testua idatzi behar izango duzue.

Erakutsiko duzu ideia baten aldeko eta kontrako arrazoiak moldatzen trebatuta zaudela. Oso testu interesgarria aurkitu dut euskaljakintza.com webgunean. Argudio testuak egiteko gomendioak izango dituzu.

Kanta eder batekin disfrutatu ezazu