Batxilerreko filosofiaren topagune

   Denok dakigunez, gero eta gehiago dira erostearren egunero zeozer erosten dutenak. Horri kontsumismoa deitzen diogu eta hainbat pertsonaren aburuz, etengabe eroste horrek zoriontsu egiten du. Bestalde, gizartearen beste talde bat kontsumismoaren aurka dago, estura bultzatuz. Erostearen kirola hori dela eta, garrantzitsua deritzot noizbait geure burua arazo honen aurrean jartzeari eta era berean, munduko ekonomiari erreparatzeari. Buruhauste honi buruz egindako gogoetak lagunduko digu norberaren zoriontasuna bilatzen. Baina, zeintzuk izango ote dira kontsumismoaz aparte dauden zereginak? Nahikoa du pertsona batek dirua zoriontsu izateko?

    Hasteko, aipatzekoa da gaur egun gure gizartean, lehenengo munduan, kontsumismo indizeak etengabe gora doazela. Begi bistan dago jendea uneoro dendetan dagoela eta ez dakiela bere astialdia beste zertan betetzen. Denek dirua lortzeko lan egiten dute eta gehiengoak diru hori xahutzen du. Beti erosten, beti dirua eskuartean. Hau izango ote da bizitzaz gozatzea? Argi dago bizitzeko dirua beharrezkoa dela, baina ez da balio bakarra. Gainera, hilabetero jasotzen den soldata ez da eskuratzen den bezain laster gastatzeko, baizik eta aurrezten eta gastuak kontrolatzen ikasi behar da. Horrela, austeroak izango gara, eta erosteko gogobizia murriztuko dugu.

   Azkenik, kontsumismoarekiko alternatibak sortzea premiazkoa dela esan daiteke, norberaren zoriontasuna bide egokian jartzeko. Adibidez, lagun eta senideen arteko harremanak zaintzea garrantzitsua litzateke, honela, maitatuak eta afektiboki gustora sentituko ginateke. Honi esker norbera bere bizitzaren zentzua aurkitzen kapaza izango da. Hauek bai direla zoriontsu izateko osagaiak!

                                                                     Ane Lekunberri Soto

Intelektualak Sokrateren garaitik existitu egin dira haien mundu idealak errealitatearekin erlazionatu nahian. Jaiotzen garenean inguratzen gaituen gizarteak egiazkotzat hartzen dituen kontzeptuak bereganatzeko ohitura daukagu, baina orduan zergatik errealitatea kuestionatzen dutenak beti existitzen dira?

Egoera hori ezaguna egin ahal zaigu, dagoeneko guztiok baitugu pentsaera horren zati bat. Adibideak gure ingurura begirada arin eta errez batez antzeman ditzakegu: fantasiazko filmeak, liburuak, erlijioa edo filosofia bera. Badirudi bizi garen mundu honetatik ebaditzea bilatzen dugula askotan eta asmaturiko mundu horietan murgiltzea beharrezko dugula.

Helburua bakoitzaren bizitza proiektuarekin bat etor daiteke, inork ezin du demostratu zein den bizitzaren benetako sentsua ezta non dagoen benekotasun hori, baina bakoitzak zoriontasuna bilatu behar du. Horretarako fantasia, zientzia, irudimena eta ezagutza erabiliko ditugu. Intelektual bihurtuko gara.

Sortutako mundu horretan bizitzatik espero dugun helmuga finkatuko dugu eta salbu sentituko dugu geure burua. Bakoitzaren eskuetan dago zein helmuga hautatu eta gizaki izate berak derrigortuko gaitu hura, besteenganako errespetuaz eta harreman kolektiboaz baliatuz betetzera.

Garazi Ruiz

Gizakiak betidanik askatasuna lortu nahi izan du, bere burua gobernatzeko gai sentitu delako; horrek ez du esan nahi bakoitza edozer gauza egiteko aske denik, baizik eta bere eskuan posibilidade desberdinen artean aukera egiteko ahalmena, zein iritzia emateko eskubidea duela.

Banakako autonomia definitu ahal izateko gizartearen esanahia ezagutzea komenigarria litzateke, eta horrek gizarte talde antolatua suposatzen du. Indibiduo bakoitzak aukeratzen du bere eginbeharra gizartearen barnean,  askotan bere ahalmenekin erlazionatua, baina noizbehinka denek helburu komun bat izango dute eta horretarako baliteke norberaren askatasunari uko egin behar izatea.

Talde bat antolatzen denean, handia zein txikia izan, oso zaila da pertsona guztiek iritzi berdina edukitzea, baina interes amankomuna lortzeko batasuna beharrezkoa da eta horrela ez bada, behintzat hura oztopatuko ez duen jarrera azaltzea egokiena litzateke. Beraz, ze punturarte gara askeak?

Lan bat aukeratzean hainbat arau eta eginbehar finkatzen dira, uko egiterik ez daukatenak. Kasu horretan  burujabetasun indibidualik ez dagoela pentsa daiteke, baina ez da horrela. Zenbaitetan gure iritzia emateko aukera izango dugu agindua jasotako momentuan eta betetzea edo ez gure eskutan egongo da, horri banakako askatasun publikoa deritzo. Bestetan ordea, gure kargua bete behar izango dugu nahiz eta eginbeharrekin ados ez egon; betiere geure iritzia idatziz publikoari transmititzeko askatasuna edukirik.

Aukerak beti izango duitugu, baina gizarte baten partaide izateak suposatzen du gainerakoak kontuan izan behar ditugula, beraz arrazoizko askatasun indibidualaren esparruan mugituko gara, lehen aipaturiko interes komuna burutzeko orduan, zein banakako autonomia eta borondatea burutzerakoan. Guztiekin bat ez bagatoz behintzat inor kaltetu gabe jokatuko dugu.

Garazi Ruiz  

     Gaur egun intelektualaren eginkizuna azaldu ahal izateko, lehenengo eta behin intelektuala zer den argitu beharko genuke. Egungo intelektuala ez da lehengo filosofoa edo denetarik zekien burgues edo aristokrata. Gaur egun, intelektualaren kontzeptua aldatu egin da eta hauek pertsona oso jakintsuekin eta reflexiboekin erlazionatzen ditugu. Beraz, nahasketa da da. Baina gure galdera zera hau da, beharrezkoak al dira intelektualak gaur egun? Eta zein eginkizun dute gure gizartean?

     Intelektualak, historian zehar, oso garrantzitsuak izan dira kulturaren hainbat esparru garatu ahal izateko. Artean, adibidez, oso interesatuak egon dira betidanik, zein filosofian edota teologian ere antzina. Lehen intelektualak fama ona zeukaten, askotan dirudun ikasiak zirelako. Baina denborarekin ospe hori galtzen joan da. Hala ere, garrantzia izaten jarraitzen dute.

    Gaur egungo intelektualaren eginkizuna, gure ustez, guztiz garrantzitsua da. Hauek haien iritzia konpartitu dezakete idazkien bidez eta horrek gure pentsakera zabaltzea dakar. Hainbat intelektual ezberdinen iritzia jakinda perspektiba anitzak izango ditugu eta horrek gure mentalidadearen irekiera ekarriko du. Azken urteotan, gure gizarteak oso pluralak bihurtzen ari dira, kulturen nahasketak ere hainbat perspektiba ezberdin ematen digu eta hori askotan gizarteak ez du onartzen. Horretarako ere balio dezake intelektual baten iritzia, pertsona jakintsu baten esaten duena askotan, ondo argudiatuta baldin badago, gugan duen eragina izugarrizkoa da. Beraz, gure ustez, beharrezkoak dira intelektualak, nahiz eta askorik ez egon edota oso ezagunak ez izan.

    Bukatzeko, esan beharra dago, gero eta gutxiago direla guztiaz dakiten pertsona hauek eta gizartearen ardura dela jakintza zabalago bat sustaztea eta haien iritzia gutxi batzuk eman beharrean, errazago izatea, horrela hainbat intelektual ezagutu ahal izango genituela uste dugu.

    Tosca erromako abeslari eta aktore famatu bat da, Mario Cavaradossi bere maitalea aldiz, marrazkilari errepublikazalea da eta horregatik, gobernuaren etsaia denez kartzelatzen dute heriotz zigorraz. Toscak kartzelaren zuzendariarekin harremanetan jartzen da Cavaradossiren askatasuna lortzeko, baina hain da harengatik sentitzen duen gorrotoa non, agiria lortzean hiltzen du. Pozik agiria eskuetan duela Cavaradossiren bila doa eta gertatu den guztia kontatu ostean plan bat antolatzen dute kartzelatik alde egiteko: planeatzen dute fusilapen faltsu bat, tiroak gezurretakoak izango dira eta lehenengo tiroa entzuterakoan, Cavaradossik hilda dagoelaren plantak egin behar ditu. Zoritzarrez Cavaradossi hiltzen dute eta Toscak ezin duenez jasan eta berarengana joaten direnez kartzelako zuzendaria hil zuelako, kartzelatik behera botatzen da.

Opera hau ikusi eta gero eta sokratesen esperientzia ezagutu eta gero, beraien arteko konparaketa egingo dugu, kartzelan, legearen aurrean eta bizitzaren aurrean izandako bien jarrera komparatuko ditugu:

Mario Cavaradossik, bizitza maitatu nahi du, sentimenduak jarraitzen ditu eta bere maitatuarekin "Tosca" bizi nahi du bizitza eta horretarako legea apurtu behar badu, ez zaio importa, egingo du behar den guztia kartzelatik ateratzeko.Sokratesek adimena gainjartzen du hau da bizitza ulertu nahi du, eta errespetatuko du hartu duten erabakia,nahiz eta injustizia izan, bera ezin du beste injustizia batekin erantzun. Sokratesen jarrera intelektualista da, aldiz Cavaradossirena erromantikoa da.Toscak bere maitasunarengatik pertsona bat hilko du eta cavaradossiri ez zaio importa, bestalde, Sokrates ez du legea apurtu nahi uste duelako austen baduzu legea, hiria ere apurtuko dela.Sokrates bere irteraren ondorioetan ausnarketa egiten du :

• "Gaitz bat egin didate eta ez zen zuzena izango beste gaitz batekin erantzutea"
• "Arauak ez baditu inork betetzen, hiriaren ondamendia"
• "hiria da sortu nauena; nire aitak eskondu,ni hezitu...etb orain niri tokatzen zait hiriagatik hiltzea"

Cavaradosiren kasuan ordea, ez du bere irteeraren ondoriotaz ausnartzen, pentzatzen duen bakarra, hiritik ateratzea eta Toscarekin bizitzas gozatzea da beste guztia ez zaio importa. Azken finean Sokrates filosofo intelektualista bat zen eta Cavaradossik aldiz, errepublikazale erromantikoa, hau da, komunenan duten bakarra beraien kartzelaren egonaldia izan zen.

                 SOKRATES                                       CAVARADOSSI

EGILEAK: Miren Itsaso Saralegi eta Begoña Olaskoaga

Tosca izeneko operan Sokrateren bizitzarekiko harreman estua ikusi dezakegu. Bi istorioetan legearen aurrean eduki beharreko jarreren arteko erlazioa komentatuko dugu. Kasu honetan Mario Cavaradossiren jokabide erromantikoa eta Sokrateren jokabide intelektualistak oso desberdinak dira.

Alde batetik, Cavaradossik bizitza maitatu nahi du. Ondasunak eta bizitza kentzera zigortua izatean, maitasuna soilik geratzen zaio. Bizitzarekiko maitasun honek Toscaren maitasunak ekarri du. Cavaradossiren jarrera maitakorraren eraginez sentimenduak oso garrantzitsuak dira, jarrera erromantikoa baitu.

Bestalde, Sokrateren jarrera intelektualista da, intelektualismo morala alegia. Honetan arrazoiak jokabidea menderatu egin behar du, arrazoiari jarraituz ekintza guztietan; hau da, heziketa beharrezkoa da horrela jokatu ahal izateko. Sokrate sentimenduak guztiz baztertzen ditu, soilik arrazoiarekin jokatzeko.

Bi istorioei erreparatuz, Tosca operan, Tosca Mario Cavaradossiri, hil zigorra zuena, alde egiteko aholkua ematen dio; nahiz eta Cavaradossi hil zigorra betetzen gelditzen da. Modu berean, Sokrate hiltzera kondenatu zuten. Bere lagunak alde egiteko esan zioten baina berak gaizkiari ezin ziola gaizkiarekin erantzun esan zuen, horrela bere printzipioei jarraituz. Beraz, bai Mario Cavaradossik zein Sokrate legeari ez diote huts egiten.

Horrela, nahiz eta batak jokabide erromantikoa izan eta besteak jokabide intelektuala, legea jarraitzen dute, justua ez izan arren onartuz.

Beitu, zenbatu, gehitu
ondokoak baino mugikor txikiago bat
ondokoak baino titi handiagoak
ondokoak baino kotxe azkarrago bat
ondokoak baino modelo berriago bat
ezin esan, ezin egin
ezin pentsa, ezin senti
dena da hemen debekugai
Aske zarete, libre �
zuen kaiola erraldoietan
dena eros daiteke
zuen kaiola erraldoietan
hala ere kexu zara
zure kaiola erraldoi horretan
katez alda dezakezue
zuen kaiola erraldoietan
Beitu, zenbatu, gehitu
ondokoak baino mozkor luzeago bat
atzokoa baino saio kutreago bat
atzokoa baino kantu errezago bat
ondokoak baino gerri argalagoa
ezin esan, ezin egin
ezin pentsa, ezin senti
dena da hemen debekugai
Aske zarete, libre �
zuen kaiola erraldoietan?
Beitu, zenbatu, gehitu...
Mundua obratan dago baina guk ez dugu ezer apurtu
eta euria ari du, baina guk ez dakigu nork
eta haizea haserre dago, baina ez dakigu norekin
eta itsasoa?
itsasoa ere haserre dago
eta izen pare bat okurritzen zaizkit
baina isildu egingo naiz demokraziaren izenean
Aske zarete, libre �..

Nafarroko Lekunberri herriko Hardcore taldea da Berri Txarrak. Euskeraz kantatutako musika talde ezagunenetakoa. Espainia ezagunak dira jada, eta Europako zenbait hiritatik ere kontzertuak eman dituzte.

Kanta hau beraien laugarren CDan haurki dezakegu, Libre, 2003. urtean argitaratua. Abestia hemen ipintea bururatu zait oso mezu garrantzitsua duela uste dudalako.

Inoiz ez gara daukagunarekin konforme, beti gehiago eta gehiago nahi dugu. Daukaguna baino zehozer hobea egongo da beti, eta horrek amorra gaitzake. Horretan oinarritzen da kontsumoa, ikusten duguna lortzeko nahian. Kolokialki "culo veo culo quiero" esaten dena...

Estatuari buruzko komentario batzuk ere egiten du, azkenengo bertsoetan. Badirudi demokrazia honetan askatasun handiak ditugula, aske eta libre garela, baina hori ez da guztiz egia, debekuak nonahi daudelako. Adierazpen askatasuna daukagu, baina askotan ez da errespetatzen. "El Jueves"-en kasua oso adibide hona da.

Abestiaren esaldi nabarmenena, "Aske zarete, libre; Zuen kaiola erraldoietan" nahiko argi usten du guzti hori: libreak gara mugitzeko, gozatzeko, erosteko... baina hamaika gauza daude sekula egin ezingo ditugunak.

Nire ikuspuntua da hori. Zehozer komentatu nahi baduzu, aurrera.

Lehen egunean tosca-ren bideo bat ikusi genuen klasean, bideoa ikusi ostean Jon-ek galdera batzuk egiteko esan zigun pelikularen ausnarketa txiki bat egiteko.Baina galderak egin baino lehen Sokrate eta Mario Cavaradosi comparatu genituen.

Obraren laburpena 

Mario Cavaradosi hil zorian zegoen eta bera eskapatu nahi zuen zeren eta ez du nahi errenuntziatu maite duen guztiari,hau da ez du nahi Tosca-ri errenuntzioa egin.Tosca Marioren maitalea zen eta honek Mario kartzelan zegoen bitartean, hainbat gauza egin zituen Marioren askatasuna lortzeko, honek lortzen du eta Mariorengana joaten da berria ematera. Tosca esaten dio Mariori biak elkar hurrun joango direla, baina horretarako  itzura egin behar du hiltzen dela fusilatzera joaten direnean kartzelakoek.Paktu hori egin zuten baina kartzelakoek fusilatzera joaten direnean, disparo batek ematen dio eta Mario hiltzen da, Toska hasieran ez da konturatzen hilda dagoenik baina azkenean konturatzen da eta pena handia hartzen du.Kartzelakoek konturatzen dira Toska-k hil zuela Marioren askatasuna lortzeko eta berarengana joaten dira fusilatu nahian baina, honek konturatzean San Angelo gaztelutik bere burua botatzen du eta hiltzen da. 

MARIO ETA SOKRATESEN KOMPARAKETA:

 Sokrates kartzelan zegoenean hil zorian zegoen baina honek, legeak hautsi baino lehen nahiago zuen hil, hau da, Sokrates-ek prest zegoen dena albo batera uzten legeak hautsi baino lehen. Marok ordean ez zuen hil nahi ezta bere maitaleari errenuntziorik egin nahi, hau da ez zuen Toscari errenuntzio egin nahi, prest zegoen edozer egiteko maitasunari errenuntzioa egin baino lehen.

Hurrengo galderak ausnartzekoak dira:

1) Bizitza aurrean zein da Cavaradossi duen jarrera?

Cavaradossi-k duen jarrera bizitza aurrean positiboa da, hau da, bera esaten du bizitza maitatzen duela eta maitatu nahi duela , baita esaten du ez duela inoiz hainbeste bizitza maitatu.Honekin komparazioa egiten Sokratesek ez zuen bizitza maitatu nahi baizik eta ulertu nahi zuen bizitza.

2) Eszena horretan Tosca se rola betetzen du?

Toska betetzen duen rola obra honetan oso indartsua da, hau da, bere maitalea Mario kartzelatik atera nahi du eta horretarako bere gorputza saldu zuen eta hil zuen baita bere eskuekin.Beraz, esan dezakegu beraren jarrera positiboa zela eta baita esan dezakegu maitasunaren papela betetzen duela zeren eta maitasunagaitik hiltzen du. Sokratesen kasuan berriz beraren lagunak betetzen dute rol bat, hau da, bere lagunak esan zioten Sokrateseri ihes egiteko kartzelatik, zaldi bat lortu ziotela baina Sokratesek ezetz esaten zuen.Kasu honetan Sokratesen lagunak bete zuten rola aipagarria da zeren eta laguntza ematen diote honi ihes egiteko, hau da laguntasunaren rola betetzen zuten.

3)Ze jarrera du legearen aurrean eta agintearen aurrean Cavaradossi?

Cavaradossi legea hausteko prest zegoen askatasuna lortzearren eta bere maitalearekin egon arren eta agintea ez zuen errespetatu nahi.Sokrates ordean legea errespetatu behar zela zihoen eta berdin zitzaion hil zorian egon edo kartzelan egon, baina ez zituen legeak hautsi nahi zeren esaten zuen legeak ez zirela apurtu behar sistema apurtuko zelako eta baita esaten zuen ezin zela injustizia bat beste batekin erantzun eta azkenik baita Sokrates pentzatzen zuen legeak sortu gaituela eta zerbait sor diegula legeei eta horregaitik ez zituen hautsi nahi.

Laia Carrión 2ºD

Duela egun batzuk irakasleak analogia berri bat egiteko proposatu zigun. Oraingo honetan landare baten hazkuntza prozesua gu geuk bizitzan hazteko behar dugunarekin konparatuz. Horretarako, hazteko behar izanen gainean azalpen txiki bat eman ostean gure burua zuhaitz bat balitz margotzeko eskatu zigun irakasleak.

Gizakiok hiru oinarrizko osagai behar ditugu hazi ahal izateko, hauek autonomia, maitasuna eta ziurtasuna dira. Lehenengoak ziurtasuna ematen digu gure lur eremu propioa dugun neurrian. Lurra behar dugu gure sustraiei eusteko, sendo hazteko zoru horretan bermaturik, autonomia alegia. Maitasuna elikagaiak jasotzerakoan datorkigu, babesa sentitzen dugulako. Ura behar dugu elikagaiak jasotzeko, honek bizirik irauteko indarra emango digu. Azkenik argia beharrezkoa dugu elikagaiak barneratzeko, lasaitasuna eta ziurtasuna.

Nire zuhaitza txikia da oraindik esperientzia larregi bizi behar ditudalako zuhaitz handi eta sendo bihurtu arte. Nire lur eremua dotore zaindua daukat, sustraiak gogor eta zoriontsu bertan eusteko. Erasotzen didaten neurrigabekerien aurka jartzen ditudan mugak lore distiratsu eta koloretsuak dira, amorruaren aurrean ustel zitekeen loreak dira, baina nire albokoen laguntzeko gogoa handiagoa da. Albokoen laguntza horri esker ekiditen dut bakardadea, tristura poza bihurtzen. Hala ere, nire irudi horretan ikus daiteke elikagai moduan lortzen dudan ura ekaitz bateko euria dela. Horren oinarria zera da, betidanik ezagutu den esaera hori: benetan maite zaituenak min egingo dizu. Azkenik eguzki erraldoia ikusten da, horrekin arriskuak saihesteko dudan, edo eduki gura neuken ahalmena adierazi nahi dut.

Guzti hau egiteko nahiko erreflexionatu behar izan dut, zeintzuk ideia eta zelan esan hautatu ahal izateko. Errazena margotzea izan da espresatzeko hitzik aukeratu behar ez direlako. Idazterakoan aurkitu ditut arazo handienak, margotu ditudan irudi horiek azaltzeko orduan. Hitzen gauzak esatea ez omen da hain erraza. 

Arrate Aldama